Od 1 stycznia w Krakowie obowiązuje Strefa Czystego Transportu, która wprowadza nowe zasady wjazdu do części miasta. Strefa obejmuje około 60 procent obszaru Krakowa. Dla kierowców z Nowego Sącza i regionu to praktyczna zmiana: przed wyjazdem trzeba wiedzieć, czy samochód spełnia wymagania, czy podlega zwolnieniu, czy też wjazd będzie możliwy tylko po opłacie.
Jakie samochody mogą wjechać bez ograniczeń
Wymagania zależą od rodzaju paliwa oraz tego, czy pojazd spełnia normę emisji spalin, albo – alternatywnie – mieści się w kryterium rocznika.
W przypadku samochodów benzynowych, w tym aut z instalacją LPG, dopuszczony jest wjazd, jeśli pojazd spełnia normę Euro 4 lub został wyprodukowany w 2005 roku albo później. W praktyce oznacza to, że akceptowane są samochody benzynowe mające w chwili wprowadzenia strefy nawet 21 lat.
W przypadku samochodów z silnikiem diesla wymagania są wyższe. Dla pojazdów osobowych do 3,5 tony konieczne jest spełnienie normy Euro 6 lub posiadanie rocznika 2014 i nowszego, co oznacza dopuszczenie diesli mających maksymalnie 12 lat. Dla większych pojazdów ciężarowych z silnikiem diesla wymagane jest spełnienie normy Euro VI lub rocznik 2012 albo późniejszy.
Jeśli pojazd spełnia wskazane normy albo kryterium rocznika i jest zarejestrowany w Polsce, ma zostać automatycznie uwzględniony w systemie, co ma umożliwiać wjazd bez ograniczeń.
System sprawdzania pojazdu i zgłoszenia
W materiałach wskazano, że od grudnia działa system informatyczny, w którym można sprawdzić dane pojazdu, zgłosić auto w razie potrzeby, zarejestrować wjazd do placówki medycznej albo wykupić opłaty za wjazd. Przewidziano też punkty obsługi dla osób, które wolą kontakt osobisty lub mają trudności z obsługą systemów elektronicznych.
To ważne, bo wjazd do strefy ma być kontrolowany automatycznie przez kamery odczytujące numery rejestracyjne i porównujące je z bazą danych. Jeśli pojazd powinien być zgłoszony albo wymaga opłaty, a kierowca tego nie dopełni, ryzykuje konsekwencje finansowe.
Zwolnienia dla mieszkańców Krakowa i dla nowych zameldowań
Zgodnie z informacją źródłową osoby zameldowane w Krakowie i płacące tam podatki otrzymały bezterminowe zwolnienie dla pojazdów, które posiadały przed 26 czerwca 2025 roku, niezależnie od tego, jak stare są te samochody. Jeżeli pojazd nie spełnia wymaganych norm, ma zostać zgłoszony w systemie.
Osoby, które zameldowały się w Krakowie w trakcie 2025 roku, również mogą uzyskać zwolnienie, ale muszą wykazać rozliczanie podatków w Krakowie poprzez złożenie deklaracji za 2025 rok w krakowskim urzędzie skarbowym, ze wskazaniem miejsca zamieszkania na terenie Krakowa. W materiałach opisano, że podstawą mogą być m.in. odpowiednie formularze podatkowe, a w przypadku osób bez dochodów możliwe jest złożenie tzw. „PIT-u zerowego”, który również ma potwierdzać rozliczanie w Krakowie.
Zwolnienia dla osób spoza Krakowa w konkretnych sytuacjach
Przyjezdni także mogą mieć zwolnienia, ale tylko w określonych przypadkach. W materiałach wymieniono m.in. możliwość zgłoszenia jednego pojazdu dla osoby z niepełnosprawnością posiadającej ważną kartę parkingową UE, zwolnienia dla pacjentów korzystających regularnie ze specjalistycznych świadczeń medycznych finansowanych ze środków publicznych w krakowskich placówkach, zwolnienia dla pojazdów zabytkowych wpisanych na listę zabytków przez wojewódzkiego konserwatora oraz zasady dla pojazdów specjalnych, takich jak kampery czy food trucki, które mają wjeżdżać po wcześniejszym zgłoszeniu.
Opłaty dla przyjezdnych i trzyletni okres przejściowy
Dla osób spoza Krakowa, których pojazdy nie spełniają wymogów i które nie mają uprawnień do zwolnienia, przewidziano trzyletni okres przejściowy w latach 2026–2028. W tym czasie możliwy jest wjazd po opłacie.
W materiałach podano stawki: opłata godzinowa wynosi 2,50 zł za godzinę. W 2026 roku opłata dzienna ma działać tak, że opłacenie dwóch godzin z rzędu jest równoznaczne z dopuszczeniem auta do poruszania się po strefie do końca danego dnia. W 2027 roku opłata dzienna ma wynosić 15 zł, a mechanizm ma odpowiadać opłacie za 6 godzin z rzędu. Przewidziano też abonament miesięczny dla osób regularnie dojeżdżających: w 2026 roku 100 zł miesięcznie, w 2027 roku 250 zł miesięcznie, a w 2028 roku 500 zł miesięcznie.
Po 31 grudnia 2028 roku możliwość wykupienia opłat za wjazd ma przestać obowiązywać. Z zewnątrz do strefy mają wjeżdżać wyłącznie pojazdy spełniające normy emisji, o ile nie będą objęte zwolnieniami wskazanymi w przepisach i procedurach.
Pojazdy na zagranicznych tablicach
W materiałach zaznaczono też osobną zasadę dla pojazdów zarejestrowanych za granicą. Nawet jeśli spełniają wymagane normy, muszą zostać zgłoszone do systemu. Przy zgłoszeniu wymagane jest przedstawienie kopii dowodu rejestracyjnego oraz podanie podstawowych danych pojazdu, w tym rocznika i normy emisji spalin.
Spór o sens i zakres strefy
Wokół Strefy Czystego Transportu narosły spory, a głosy są wyraźnie podzielone. Przeciwnicy wskazują, że rozwiązanie jest krzywdzące dla osób mniej zamożnych, których nie stać na nowsze samochody, a w praktyce ogranicza im dostęp do miasta. Krytykowany jest też szeroki zasięg strefy, bo obejmuje dużą część Krakowa, a nie wyłącznie centralne dzielnice.
Podnoszony jest również argument dotyczący źródeł zanieczyszczeń i tego, że w debacie publicznej pomijany bywa wpływ niskiej emisji związanej z ogrzewaniem, czyli tym, co spalane jest w piecach, podczas gdy regulacje skupiają się na ruchu samochodowym. To jeden z powodów, dla których część osób odbiera wprowadzone zasady jako nadmiernie opresyjne i niesprawiedliwe.
/źródło: Zarząd Transportu Publicznego w Krakowie
